Plany przebudowy Leśnicy – nasze wnioski po debacie na Zamku

W Leśnicy, dzisiejszej dzielnicy Wrocławia pojawia się niezwykła możliwość tchnięcia nowego życia w to miejsce. Obwodnica daje szansę na wprowadzenie zmian w istniejącym układzie przestrzennym, a także wytyczenia nowego kierunku rozwoju dla tej historycznej miejscowości. Właśnie tego tematu dotyczyła debata, która odbyła się 18.11.2023 roku na Zamku. Dlaczego ten wątek jest tak istotny, że powstał o nim wpis? Ponieważ przebudowa Leśnicy to nie tylko sposobność do stworzenia spokojnej eklawy do życia dla mieszkańców. To również wyjątkowa okazja do wyznaczenia nowego standardu w kwestii kształtowania środowiska miejskiego i tworzenia charakteru danej przestrzeni. Poniżej przedstawiam w kilku zdaniach przebieg spotkania, propozycje które były w jego trakcie prezentowane oraz własny komentarz dotyczący tego wydarzenia.

Debata na Zamku w Leśnicy

Spotkanie dotyczyło możliwości rewitalizacji historycznego centrum Leśnicy. Uczestnikami debaty byli leśniccy mieszkańcy, przedstawiciele UM Wrocław, zarząd OPT Zamek, członkowie SARP oraz inne zainteresowane tematem osoby. Dyskusję poprzedzał spacer po okolicy. Spotkanie rozpoczęto około godziny piętnastej. Krótka prezentacja wideo połączona z komentarzem dotyczącym stanu obecnego dzielnicy stanowiła wstęp do debaty. Następnie głos zabrali laureaci konkursu architektonicznego z 2014 roku, którzy prezentowali swoje finałowe prace. Ukazywały one koncepcje zagospodarowania Leśnicy, które opierały się na zamknięciu głównej ulicy Średzkiej dla ruchu kołowego na odcinku Płońskiego-Dolnobrzeska. Po prezentacji do dyskusji włączyli się leśniccy mieszkańcy wyrażając własne opinie, oczekiwania oraz obawy co do omawianych pomysłów. Architekci starali się pokazywać możliwości z nieco szerszej perspektywy, natomiast leśniczanie skupieni byli bardziej na problemach dnia codziennego. Im dłużej trwała debata tym bardziej główny wątek spotkania rozmywał się w różnych kierunkach. Efektem wydarzenia było podsunięcie kilku pomysłów nowego układu funkcjonalno-przestrzennego oraz rozważanie możliwych konsekwencji wiążących się z wprowadzeniem zmian.

Propozycje planu przebudowy Leśnicy

Autorami pierwszego i drugiego miejsca konkursu z 2014 roku, którzy prezentowali swoje prace podczas debaty byli dwaj koledzy z jednej z Wrocławskich pracowni architektonicznych. Autorów trzeciego miejsca nie było na spotkaniu. Nad wszystkim czuwał organizator konkursu – SARP. Koncepcja która zajęła drugie miejsce zakładała stworzenie dużego placu lokalizując go naprzeciwko wjazdu na teren zamkowy. Zakładała również dobudowanie kamienic między innymi wzdłuż ulicy Płońskiego oraz Rytowniczej, a zatem stworzenie zamkniętych podwórek i uszczelnienie zabudowy w tej części Leśnicy. Pierwsze miejsce, to koncepcja oparta na wydłużonym układzie placu przed wejściem do części zamkowej oraz promenadzie biegnącej wzdłóż ulicy Średzkiej. W tej propozycji pojawił się akcent w formie wieży/pylonu podkreślającego wjazd do dzielnicy od strony Wrocławia. Ta koncepcja kładła również duży nacisk na stworzenie strefy usługowo-handlowej w klinie ulicy Trzmielowickiej naprzeciwko domu handlowego Hermes. Pozostałe prace były ideowo zbliżone do dwóch prezentowanych na spotkaniu – wpisywały sie w temat konkursu, czyli MIASTA W RUCHU.

Wnioski po debacie z perspektywy architekta krajobrazu

Mam wrażenie, że w tym przypadku doszło do niezrozumienia istoty tematu lub podejścia do niego od niekoniecznie właściwej strony. Przede wszystkim widzę tutaj dwa zasadnicze mankamenty. Po pierwsze o stworzenie koncepcji złożonego organizmu przestrzennego poproszono architektów. Po drugie – żadna z prezentowanych propozycji nie była pracą studialną ani nie opierała się na takowej. Co to znaczy i jakie niesie konsekwencje? Już wyjaśniam.

Architekci nie zajmują się planowaniem przestrzennym. Do tego kształcone są osoby z innych profesji, takich jak: gospodarka przestrzenna, architektura krajobrazu czy urbanistyka. Architekci są niezastąpieni w ubieraniu w formy i funkcje elementów już zaplanowanych w szerszym kontekście. Jednak wspomniany kontekst powinni tworzyć ci inni specjaliści. Architektura w kwestii przestrzeni często(nie zawsze), wykazuje ‘makietowe podejście’. W ten sposób nazywam postrzeganie krajobrazu jako martwej makiety, rodzaju rzeźby lub planszy z figurami. Efekt widzimy wszędzie dookoła – dziwne struktury i człowieka pośród nich. Żywą istotę, która musi dopasować się do tych martwych form. W prezentowanych koncepcjach zabrakło aspektu ludzkiego. Natury i potrzeb człowieka, traktowanego nie jako konsumenta usług, ale jako żywy organizm.

Leśnica – Lesnitz – Lissa – to minimum 800 lat historii. Podczas debaty nie padło jedno zdanie, które by nawiązywało do historii Leśnicy i uwzględniało ją w dalszym jej planowaniu. Tego rodzaju miejsca są skarbem i wymagają szczególnego traktowania. W takich przypadkach konieczne jest przeprowadzenie szczegółowego studium krajobrazowego wraz z analizą historyczną. Taka przestrzeń ma wiele do opowiedzenia. Nie ma potrzeby wymyślać, wystarczy uważnie posłuchać. Koncepcje omawiane w trakcie spotkania na Zamku nie były podparte pracą studialną. Kilka lat temu brałem udział w opracowywaniu złożonego studium przestrzennego dla Gminy Wałbrzych. Efektem było właśnie to czego dotyczyć miała debata – wyznaczenie kierunku rozwoju dla całego analizowanego obszaru. Widząc zmiany w strukturze Wałbrzycha już dziś, wiem, że jest to niezbędny etap który stanowi wstęp do dalszych prac projektowych.

Quo vadis Leśnico? – podsumowanie

Myślę, że warto zastanowić się czy człowiek potrzebuje żyć w mieście w ruchu, czy też w spokoju i naturze. Kultura i historia to główne zasoby jakimi dysponuje to miejsce, i to te elementy należy eksponować i chronić. Historyczne centrum wraz z Kościołem św. Jadwigi powinno być rozpatrywane jako serce dzielnicy, natomiast pozostała okoliczna część winna być potraktowana jako bufor ochronny dla tej delikatnej struktury. Na spotkaniu architekci słusznie podkreślali wartość założenia zamkowo-parkowego i w tym właśnie kierunku należy zwracać uwagę myśląc o przyszłości tego miejsca. Wszelkie podejmowane przez mieszkańców kwestie dotyczące funkcjonowania w tej przestrzeni w rezultacie szerszego opracowania powinny samoczynnie zostać rozwiązane. Należy jednak pamiętać, że tego typu działania stanowią swoisty proces naprawczy, który musi potrwać. Do uzdrowienia konieczna jest jednak trafna diagnoza oraz dobry plan. W moim poczuciu oba te elementy nie pojawiły się w trakcie debaty.

Link do strony wydarzenia: http://www.zamek.wroclaw.pl/quo-vadis-lesnico-zagospodarowanie-historycznego-centrum-lesnicy-dyskusja-publiczna-18-xi/